|
|
Zasób Archiwum Państwowego w Siedlcach według stanu na
1 VII 1999 wynosi 1294 zespoły, 2520 mb., 370594 j.a. i pochodzi z
lat 1651-1997.
Archiwum Państwowe w Siedlcach obejmuje swoim zasięgiem teren byłego województwa siedleckiego, które w wyniku reformy administracyjnej z 1975 roku objęło byłe powiaty: garwoliński, łukowski, mińskomazowiecki, siedlecki, sokołowski i węgrowski. Z nielicznymi wyjątkami taki jest również zasięg terytorialny zgromadzonego zasobu.
- Zasób Archiwum Państwowego w Siedlcach tworzą:
- akta administracji ogólnej państwowej i samorządowej z lat 1651-1990;
- akta administracji specjalnej z lat 1864-1975;
- akta instytucji wymiaru sprawiedliwości z lat 1810-1951;
- akta policji z lat 1869-1933;
- akta przedsiębiorstw administracji gospodarczej z lat 1833-1992;
- akta stanu cywilnego z lat 1810-1898;
- akta organizacji i zrzeszeń z lat 1855-1989;
- akta szkolnictwa i oświaty z lat 1846-1993;
- akta majątków ziemskich osób i rodzin oraz spuścizny z lat 1719-1946;
- zbiory afiszów, ulotek, pocztówek, druków ulotnych i fotografii z lat 1880-1989;
- dokumentacja techniczna z lat 1950-1973;
- dokumentacja kartograficzna z lat 1826-1981;
- mikrofilmy.
Do najcenniejszych dokumentów w zasobie należy pergaminowy przywilej króla Augusta III dla Siedlec z 10.XII.1746 roku, spisany w
języku łacińskim, opatrzony podpisem króla Augusta III i Jana Wolskiego, sekretarza królewskiego, z pieczęcią wielką koronną wyciśniętą w wosku i umieszczoną w metalowej puszce.
Dużą wartość prezentują zachowane w stanie szczątkowym akta podworskie z lat 1719-1946 podlaskich rodów: Kuczyńskich, Wierzejskich, Czartoryskich i Szenejków.
Akta administracji ogólnej państwowej i samorządowej -miejskiej, powiatowej i gminnej zawierają materiały prezentujące nieomal wszystkie dziedziny życia politycznego, gospodarczego, kulturalnego i społecznego regionu. W tej grupie najwcześniejszego okresu sięgają akta miast.
Akta powiatowych rad narodowych z lat 1944-1950 zawierają materiały dotyczące funkcjonowania powojennych rad narodowych i wydziałów powiatowych. Są to głównie protokóły posiedzeń, uchwały, plany pracy oraz dokumenty wyborów nowych członków rad narodowych, wydziałów powiatowych oraz starostów. Dużą grupę akt stanowią akta samorządu terytorialnego. Są to wybory władz gminnych: wójtów i rad gminnych oraz wybory sołtysów i podsołtysów poszczególnych wsi, a także wybory różnych komisji i komitetów oraz ich działalność.
Najbogatsze pod względem treściowym w grupie akt administracji
państwowej są zespoły starostw powiatowych. Z okresu międzywojennego zachowały się tylko szczątki Starostwa Powiatowego w Siedlcach, Sokołowie Podlaskim i Węgrowie Na uwagę zasługuje fakt, że zachowały się w nich sprawozdania sytuacyjne starostw z legalnego ruchu politycznego mniejszości narodowych, składane regularnie przez starostów do wojewody w Lublinie. Zawierają one ogólną charakterystykę sytuacji społeczno-politycznej, szczegółowy opis działania partii politycznych i organizacji społecznych.
Lepiej zachowane akta starostw okresu powojennego odznaczają się przewagą materiałów do zagadnień gospodarczych. Ukazują trudności życia gospodarczego pierwszych lat powojennych, niedostatki aprowizacji służby zdrowia, procesy odbudowy.
W zasobie Archiwum Państwowego w Siedlcach znajdują się 53 zespoły akt gmin z lat 1859-1954. Ogólnie można stwierdzić, że w aktach tych znalazły odbicie niemal wszystkie najdrobniejsze problemy najmniejszych jednostek administracyjnych regionu: gospodarka wsi i gromad, struktura rolna, zamożność gospodarstw i ich zadłużenie, wybory samorządu lokalnego. Podobny materiał zawierają również akta gromadzkich rad narodowych z lat 1955-1972 oraz akta gmin i gminnych rad narodowych z lat 1973-1990.
Najbardziej interesujące są akta wytworzone przez carską
administrację w guberni siedleckiej, a mianowicie Siedlecki Gubernialny Zarząd Żandarmerii z lat 1876-1914 i zarządy żandarmerii dla powiatów: siedleckiego, sokołowskiego i węgrowskiego z lat 1900-1915. Akta te odzwierciedlają politykę władz zaborców oraz dają obraz życia społeczno-politycznego w guberni siedleckiej w latach 1876-1915.
W zakresie problematyki gospodarczej cenny materiał w grupie akt administracji specjalnej niosą akta komisji i urzędów ziemskich powiatów: sokołowskiego, siedleckiego, węgrowskiego z okresu dwudziestolecia międzywojennego, odzwierciedlające problemy komasacji gruntów, parcelacji i podziału wspólnot i serwitutów.
Zespoły urzędów skarbowych i podatkowych ukazują strukturę gospodarstw wiejskich na Podlasiu, ich areał, stan zamożności i obciążeń.
Wśród akt wymiaru sprawiedliwości z lat 1810-1951, obejmujących około 50% całego zasobu naszego archiwum, można wyróżnić 3 grupy:
- Akta sądów i prokuratur;
- Akta notarialne;
- Akta instytucji hipotecznych.
Są to akta Sądu Okręgowego w Siedlcach z lat 1876-1915 i 1918-1951, Zjazdu Sędziów Pokoju I i II Okręgu Guberni Siedleckiej z lat 1867-1915, sądów pokoju, sądów gminnych, sądów grodzkich i sądu apelacyjnego.
Akta hipoteczne liczące 14624 ksiąg hipotecznych z powiatów: łukowskiego, mińskomazowieckiego, siedleckiego, sokołowskiego i węgrowskiego z lat 1802-1946 obejmują swoim zasięgiem znacznie szerszy teren niż wynikałoby to z ich struktury administracyjnej, np. hipoteka siedlecka obejmuje teren dawnego województwa podlaskiego w granicach w 1815 roku, czyli powiaty: siedlecki, sokołowski, węgrowski, konstantynowski, bialski, garwoliński, mińskomazowiecki, żelechowski i siennicki. Ukazują stan finansowy i gospodarczy majątków ziemskich.
Podobny materiał zawierają akta notarialne wytworzone w kancelariach
99 notariuszy funkcjonujących w latach 1810-1951 na terenie powiatów: siedleckiego, łukowskiego, sokołowskiego i węgrowskiego.
Akta przedsiębiorstw i administracji gospodarczej stanowią niewielką grupę aktową w naszym zasobie, poza tym zachowały się bardzo nierównomiernie pod względem chronologicznym. Akta Starszego Inspektora Fabrycznego Guberni Siedleckiej z lat 1898-1913 zawierają informacje o trudnym położeniu ekonomicznym robotników oraz informacje o ilości zakładów przemysłowych w guberni. Zawierają też raporty o strajkach robotniczych. Dobrze natomiast zachowane są akta tej grupy z okresu funkcjonowania województwa siedleckiego. Zawierają materiały statystyczno-gospodarcze w zakresie produkcji, zatrudnienia, finansów, analizy działalności gospodarczej. W aktach tych znajdują się m. in. materiały z protestów robotniczych i strajków z 1981 roku.
Znaczącą grupę aktową stanowią akta stanu cywilnego. Tworzą ją akta 186 parafii różnych wyznań z terenu obecnego województwa, z lat 1810-1898. Są to w przeważającej mierze akta wyznania rzymskokatolickiego (80 parafii), gmin wyznania mojżeszowego (21 zespołów), parafii grecko-unickich (13 zespołów), parafii prawosławnych (9 zespołów) i dwie parafie wyznania ewangelicko-augsburskiego. Podkreślić należy, że poza byłym powiatem garwolińskim dla pozostałego terenu b. województwa siedleckiego akta te zachowały się niemal kompletnie. Są one cennym źródłem do badań genealogicznych, lecz można z nich uzyskać wiele wiadomości do badań demograficznych, onomastycznych i socjologicznych.
W grupie zespołów obejmującej akta organizacji społecznych i zrzeszeń zasługuje na uwagę zespół Towarzystwa Kredytowego Miejskiego w Siedlcach z lat 1899-1949. Towarzystwo obejmowało swoją działalnością miasta: Siedlce, Biała Podlaska, Luków, Międzyrzec, Parczew, Włodawa, Radzyń, Sokołów Podlaski, Kosów Lacki, Ryki, Sobienie Jeziory, Brześć n/Bugiem, Kobryń, Prużana, Kowel, Słonim, Wysokie Litewskie, Zambrów, Ostrów Mazowiecka i Pułtusk.
Na uwagę zasługuje fakt, że w naszym archiwum udało się zgromadzić około 40 % afiszów okupacyjnych, z mocą prawną dla tego regionu, wydanych w latach 1940-1944 przez dowódców SS i policji Dystryktu Warszawskiego i Lubelskiego, starostów i burmistrzów. W kilku zbiorach obejmujących powiaty zachowały się najliczniej afisze dla powiatu sokołowsko-węgrowskiego (84), znacznie słabiej dla powiatu siedleckiego (30) i łukowskiego (25).
W grupie dokumentacji audiowizualnej na uwagę zasługuje zbiór pocztówek siedleckich z początku XX wieku liczący 36 j. a. Przypominają one dawny wygląd miasta, nie istniejącą już zabudowę oraz zabytkowe obiekty architektury miejskiej przed ich powojenną modernizacją. Fotografie z imprez kulturalnych i wydarzeń politycznych w regionie z lat 1929-1990 utrwaliły głównie ludzi osoby pełniące prestiżowe funkcje w mieście, ale też dużą grupę w zbiorze fotografii stanowią obiekty przemysłowe, osiedla mieszkaniowe, szkoły i budynki administracji publicznej.
W grupie zbiorów kartograficznych najliczniej prezentowane są plany folwarków z lat 1826-1924 z powiatu siedleckiego. Odrębny zbiór stanowią plany folwarków zawarte w księgach hipotecznych. Plany te obejmują zarówno areał gruntów z podziałem na rodzaje użytków, jak i zabudowę: pałac lub dwór wraz z parkiem i ogrodem oraz zabudowania folwarczne. Na uwagę zasługują również plany Siedlec sporządzone w dwudziestoleciu międzywojennym przez mierniczego Wejherta, odzwierciedlające ówczesny układ przestrzenny miasta i jego zabudowę - dziś w dużej części nieistniejącą. Ponadto posiadamy wojskowe mapy sztabowe o dość szerokim zasięgu terytorialnym, obejmujące Podlasie i Lubelszczyznę oraz teren dawnego zaboru rosyjskiego i austriackiego.
Tylko niewielki procent zasobu został zmikrofilmowany. Jako pierwsze zostały zmikrofilmowane akta stanu cywilnego celem zabezpieczenia ich przed zniszczeniem, gdyż należą one do najczęściej wykorzystywanych. Posiadamy także mikrofilmy akt przechowywanych w innych archiwach, a dotyczących naszego regionu, np. Siedlecką Dyrekcję Szkolną z lat 1864-1918, której oryginały przechowywane są w Archiwum Państwowym w Lublinie.
Podsumowując należy stwierdzić, że Archiwum Państwowe w Siedlcach gromadzi w swoim zasobie wiele cennych materiałów, głównie do badań regionalnych nad historią Podlasia w XIX i XX wieku.
[ Strona główna ]
[ Historia Archiwum ]
[ Zasoby ]
[ Wydawnictwo ]
[ Cennik usług ]
[ Archiwa w internecie ]
[ Kontakt ]
|
|
